Het verhaal van KAW

Geschiedenis van een Koöperatieve Architecten Werkplaats

Het begon allemaal in een tijd dat de mensen die we nu in driedelig pak zien rondlopen nog hippies waren, en anderen onder ons nog niet eens bestonden. Het was 1973, en Henk Boldewijn werkte al een jaar of vier als assistent bij een architectenbureau ergens in Drenthe. Hij was jong, vol ideeën en wist waar het heen moest met deze wereld. En met het bureau natuurlijk. Democratisering, werknemerszelfbestuur, emancipatie; het waren begrippen die vanuit de hippiewereld langzaamaan ook het bedrijfsleven instroomden.

Twee revolutionaire werelden

Henks directeur (en enig eigenaar) organiseerde regelmatig discussieavonden over het vak en de wereld. Toen Henk het voorstel deed dat het eigendom van het bedrijf maar eens gedeeld moest worden, leek de beste man niet eens geshockeerd. De volgende ochtend ging Henk vol verwachting naar zijn werk. Daar aangekomen werd hij op staande voet ontslagen.

KAW stamt uit de tijd van hippies, kraakpanden en sociale idealisten

KAW stamt uit de tijd van stadsvernieuwing, kraakpanden en sociale idealisten

Iedereen gelijk!

Samen met zijn collega Jelle begon Henk in 1974 een uniek bedrijf. Timmerlieden en architecten zouden samen de stad opknappen. Hand en hoofd zouden samenwerken. Iedereen, van secretaresse tot architect, zou eigenaar zijn, evenveel zeggenschap hebben en evenveel verdienen. Renova was geboren.

Dat Renova niet gewoon een bedrijf was, bleek wel uit het statuut: het behartigen van de materiële én de immateriële belangen van de leden. Oftewel: niet alleen zorgen dat er brood op de tafel kwam bij de leden, maar ook dat ze gelukkig waren. Henk Kooi, Henk Boldewijn en Anita Reitsema vormden samen de ontwerptak. Hun bezigheden waren tweeledig: aan de ene kant ondersteunden zij de bewoners als bewonersdeskundige, aan de andere kant deden ze haalbaarheidsonderzoeken naar de verbouw van grote panden.

Uit een krantenartikel uit 1976

Uit een krantenartikel uit 1976

Lang hield het niet stand

Al na twee jaar liep de al te vrije werkethos van het timmerliedenbedrijf helemaal uit de hand. In deze tijd waren veel opdrachten privé verbouwingen van universitaire docenten; mensen die voor die tijd in goeden doen waren dus. Wanneer die ’s avonds verbaasd een lege koelkast aantroffen en daar wat van zeiden, kregen ze in plaats van excuses een preek terug over gelijkheid en inkomensdeling. Echt een duurzame bedrijfsvisie was dit niet, waardoor het bedrijf spoedig ter ziele ging. De architectentak was echter wel een bloeiend bedrijfje en ging op 1 mei 1976 verder als Koöperatieve Architekten Werkplaats.

Van Koöperatieve Architekten Werkplaats naar KAW BV

De Koöperatieve Architekten Werkplaats ontwikkelde zich in haar eerste periode tot een succesvol architectenbureau met vooral veel werk in stadsvernieuwing, herbestemming van leegstaande (kraak)panden en particuliere woningverbetering in Noord-Nederland. Tot die projecten hoorden de verbouw van de Willem Frederik Kazerne in Leeuwarden en het Oude Rooms Katholieke Ziekenhuis in Groningen, alsmede vele pakhuizen en renovatieprojecten in de sociale huur. De KAW kreeg in deze periode een expliciete volkshuisvestingssignatuur met een groot maatschappelijk commitment en onderscheidde zich in dat opzicht van andere architectenbureaus. In 1989 werd de coöperatieve vereniging ingeruild voor een BV waarbij alle medewerkers aandeelhouder werden. Een aanpassing die nodig was om het flink gegroeide bedrijf bestuurbaar te houden.

20 jaar groei

Tussen 1989 en 2008 maakte KAW een stormachtige groei door. Het bureau ontwikkelt een eigen volkshuisvestingsadviestak, wordt landelijk actief en opent in 2001 kantoren in Nijmegen en Rotterdam. In 2004 volgt een management buy/out waardoor de jongere generatie het bedrijf overneemt. Dit ondernemerschap zit in meer KAWers, die eigen bedrijven oprichten zoals Kantoor Link, Noorderlings en KAW Barcelona. Weliswaar in een andere tak van sport, maar allemaal gericht op de vastgoedwereld. Samen met Nijestee besluit KAW dat we onze kennis en inspiratie moeten delen. Met de oprichting van Roeg en Roem ontstaat een nieuw noordelijk netwerk voor dorps en wijkvernieuwing.

Nieuwe economische omstandigheden: KAW 3.0!

Vanaf 2008 dendert een crisis van ongekende omvang door de bouwwereld die ook KAW raakt. Wij zien deze crisis als een nieuwe economische orde waarin kansen ontstaan die exact passen op ons DNA. Van top down naar bottom up, van bewonersparticipatie naar comakership, van groei naar hergebruik, van herhaling naar innovatie, van ‘ontwerp als doel’ naar ‘ontwerp als middel’ en van ‘lowbudget als beperking’ naar ‘lowbudget als uitdaging’.

Om in deze nieuwe omstandigheden kansen te kunnen ontwikkelen, hebben we ons anders georganiseerd. KAW Barcelona wordt financieel onafhankelijk en gaat door als KAW Estudio. We sluiten Nijmegen en beginnen samen met WVTTK architecten een nieuw bureau in Eindhoven: KAW/e. Met KAW/e ontwikkelen we een eigen programma voor innovaties in verduurzaming en bouwproces.

Voor onze interne organisatie ontwikkelen we een kernteam van ondernemende collega’s die met hun specifieke kennis en netwerk ieder bijdragen aan een gezamenlijk succes. Daaromheen hebben we een flexibele schil van experts in verschillende disciplines, die we inzetten waar nodig en nuttig. Daarmee is de cirkel rond en ontstaat een nieuw soort coöperatief bedrijf: KAW 3.0!