Van rioolvervanging naar integrale wijkverbetering

Een kans die maar één keer voorbij komt

In Drachten moet de komende jaren in verschillende woonwijken het riool vervangen worden. De wijken zijn gebouwd tussen 1950 en 1970 en ook de inrichting van de openbare ruimte is toe aan vernieuwing. In de wijk De Venen stelde de gemeente Smallingerland zichzelf daarom de vraag: als de straat toch openligt, wat kunnen we dan nog meer verbeteren?

De Venen is geen wijk met grote achterstanden. Bewoners waarderen de rust, ruimte en het groen van De Venen. Toch verschillen straten onderling. Op sommige plekken spelen sociale kwetsbaarheid, minder onderling contact en een achteruitgaande woonomgeving een grotere rol. Ook wateroverlast, hitte en verkeersonveiligheid vragen om ingrepen. De wijk staat daarmee op een kantelpunt: juist nu kunnen gerichte investeringen voorkomen dat problemen groter worden. De rioolvervanging biedt het moment om vooruit te kijken, bestaande kwaliteiten te versterken en toekomstige opgaven direct meenemen.

Van losse opgaven naar één wijkopgave

Voor gemeente Smallingerland betekende dit ook een nieuwe manier van werken. Opgaven rond riolering, klimaat, groen, gezondheid, mobiliteit en ontmoeting raken allemaal dezelfde wijk, maar liggen binnen de gemeente bij verschillende beleidsvelden. In De Venen zoeken die beleidsvelden bewust de samenwerking op en bekijken ze de opgaven in samenhang. Daardoor sluiten maatregelen beter op elkaar aan, versterken ze elkaar en ontstaat een integrale aanpak die meer oplevert voor de wijk.

KAW begeleidt de gemeente bij de programmatische aanpak van de wijkverbetering, terwijl de technische voorbereiding van de rioolvervanging doorloopt. We verbinden beleid, ontwerp en bewonersinbreng en helpen bepalen wat prioriteit krijgt en waar andere organisatie nodig zijn. Een belangrijke stap daarin is het koersdocument 'Verbeter De Venen', waarin de verschillende ambities samenkomen in één toekomstbeeld voor de wijk. Het werkboek openbare ruimte vertaalt dit naar concrete principes voor straten, groen en andere openbare ruimte.

Bewoners als lokale experts

In de uitwerking krijgen de plannen per straat verder vorm. Binnen de vastgestelde kaders denken bewoners mee over de inrichting van hun directe leefomgeving. Hun ervaringen en ideeën dragen bij aan veilige routes en goede plekken voor spelen en ontmoeting. Het contact geeft ook beter zicht op wat er leeft in de buurt. Zo komen sociale signalen en bewonersinitiatieven eerder in beeld en kunnen maatschappelijke partners daarop aansluiten.

Leren terwijl het werk doorgaat

De grootste uitdaging zat niet alleen in de inhoud, maar ook in het proces. De planning van de rioolvervanging lag vast. Daardoor is er geen klassiek traject waarin eerst alle plannen worden gemaakt en daarna de uitvoering begint. Programmavorming, participatie, visievorming en voorbereiding liepen grotendeels naast elkaar.

KAW hielp de gemeente om het tempo van de rioolvervanging te verbinden aan een zorgvuldig participatie- en veranderproces. We bouwden aan programmasturing, ontwikkelden een gezamenlijke koers en brachten medewerkers uit verschillende domeinen samen, terwijl de eerste fase van uitvoering al dichterbij kwam. Hier was een flinke dosis flexibiliteit, vertrouwen en de bereidheid om onderweg bij te sturen voor nodig. Het is gelukt om beleidsvelden, bewoners en partners bij elkaar te brengen. Steeds met dezelfde vraag voor ogen: wat kan De Venen méér winnen als de straat toch openligt?

De Venen als leerschool voor de gemeente 

De Venen is de eerste woonwijk in Drachten waar het vervangen van het riool gekoppeld wordt aan een integrale wijkverbetering. Wat de gemeente hier ontwikkelt, krijgt daarom betekenis voor de wijken die volgen. De samenwerking tussen verschillende beleidsvelden, de programmatische aanpak en de lessen uit de uitvoering vormen de basis voor toekomstige wijkverbeteringen in Drachten.